de radio amateur logo

Super Regeneratieve Korte Golf Ontvanger een OV1

 

 

 

 

Super Regeneratieve Korte Golf Ontvanger OV1

 

Wat is een 0V1 korte golf ontvanger?

De "0" betekent dat er geen HF-versterkertrap aanwezig is. De "V" is de detectortrap. En de "1" geeft aan dat LF-versterking, audio versterking wordt toegepast.

Deze Regeneratieve Korte Golf Ontvanger is een voorloper op de 1V1. De 0V1 radio bestaat maar uit één buis, een halve triode van de ECC81.

Met deze buis gaan we wat ervaring opdoen in het bouwen op de korte golfjes.

Ondanks zijn eenvoud is dit een behoorlijk gevoelige ontvanger waarmee je DX resultaten kunt boeken.

De ontvanger is geschikt voor ontvangst van AM, CW, SSB  en FM.

 

 

Het schema

Je ziet op het schema 3 buizen. Voor deze korte golf ontvanger gebruik ik echter de bestaande universele muziekversterker als LF trap. Nieuw is daarom alleen het linkse deel, het radio gedeelte met de triode in een regeneratieve schakeling.

Klik op afbeelding voor grotere weergave

Het Schema van Regeneratieve Korte Golf Ontvanger

 

 De Antenne Koppeling

De antenne koppelen we op 1/3 vanaf aarde aan de afstemspoel met een kleine afstemcondensator. Met deze ‘lage’ koppeling reduceren we de demping die de antenne op de afstemkring uitoefent.

Zoals je ziet zijn beide zijden van de condensator zwevend ten opzichte van de massa en aarde. Daarom is het noodzakelijk dat het frame van de condensator geïsoleerd van het chassis wordt gemonteerd.

Met de antennekoppeling regel je hoe strak de antenne verbonden is met de afstemkring.

Hoe strakker de koppeling des te sterker is het signaal dat binnen komt in de ontvanger. Maar een strakke koppeling maakt het moeilijker om regeneratie te bereiken. Bovendien gaat met een strakkere koppeling de selectiviteit achteruit (het is dan voor de ontvanger moeilijker om stations te scheiden).

De antenne maakt onderdeel uit van het afstemcircuit. Pas je dus de koppeling aan dan wijzigt de afstemming iets. Die moet je dan dus bijregelen.

 

De afstemkring

De spoel bestaat uit twee delen. De afstemspoel L1 en de mee-koppelspoel L2.

De afstemspoel wordt geflankeerd door twee afstemcondensatoren. Een grotere van ruwweg 200pf en een kleinere van ruwweg 50pf.

Met de ‘grote’ stemmen we in grotere stappen af. Met de ‘kleine’ doen we de fijn-afstemming (fine tuning).  Zoals je in de spoelentabel zult zien is de bandbreedte van de gebruikte afstemcondensator vooral op de hogere frequenties zeer groot.

De kleine fine tuning condensator zorgt ervoor dat we toch redelijk scherp kunnen afstemmen.

Onderstaande tabel geeft grofweg een indicatie van het aantal wikkelingen. Grofweg want het precieze aantal wikkelingen hangt af van de gebruikte afstemcondensatoren, je antenne en de bouw van deze Regeneratieve Korte Golf Ontvanger.

De spatie tussen L1 en L2 is 3 mm.

Klik op de afbeelding voor een grotere weergave

Wikkel je spoelen zo dat je kunt experimenteren 

Wikkel je spoelen zo dat je kunt experimenteren. Daarvoor kun je het beste enkele windingen toevoegen aan het aantal dat in de tabel staat. Te veel windingen kun je relatief makkelijk verwijderen. Windingen later toevoegen is veel moeilijker.

Voor de lage kant van de middengolf maak je een spoel waarin je intern (in de spoel vorm) een condensator van 220pF parallel aan de spoel koppelt.

Je zou die condensator ook uitwendig kunnen aanbrengen eventueel met een aan/uit schakelaar op de frontplaat. Voor de Middengolf zal dat geen problemen geven maar op de korte golven zal de capaciteit van de hiervoor benodigde bedrading ongewenste verstoringen van je afstemming veroorzaken.  

 

Uitwisselbare Afstemspoelen

Uitwisselbare Afstemspoel

Voor de afstemspoelen in deze 0V1 super generatieve korte golf ontvanger wil ik uitwisselbare spoelen gebruiken zodat deze radio ontvanger op eenvoudige wijze in principe bruikbaar is vanaf de Middelgolf tot de 10 meterband.

Daarvoor ga ik gebruikmaken van een oude techniek die we nieuw leven inblazen. We wikkelen de spoelen op een Martens dubbele lijmmof voor 32mm witte afvoerpijp uit de bouwmarkt.  

Die mof monteren we op een buisvoet plug met 8 pennen. Zie onderstaande afbeelding.

 

Uitwisselbare Afstemspoelen 

Die spoelvormen brengen nog wel een uitdaging met zich mee. Waar vind je die pluggen nog. Het goede nieuws is dat je die bij Antique Electronic Supply kunt bestellen. Ze moeten dus wel uit de USA komen waardoor ik er nog een week of zes op moet wachten.

 

 

De buis een ECC81

in onze Super Regeneratieve Korte Golf Ontvanger

Deze buis doet dienst als diode en zo komt het laagfrequent signaal in de anode naar boven.

Dit signaal gaat via de spoel L2 voor een deel terug naar de afstemkring en komt zo wederom op het stuurrooster waar het weer versterkt wordt en zo de anode uitkomt.

huilende of mexicaanse hond

Dankzij die mee-koppeling komt het LF signaal veel sterker uit de schakeling dan wanneer die mee-koppeling er niet zou zijn.

Die mee-koppeling kun je begrenzen met de tweede afstemcondensator die ook aan de anode hangt en het signaal kan kortsluiten naar aarde.

Dit mee-koppelen kan zich bij voldoende signaal in L2 eindeloos herhalen. De buis gaat dan genereren. Meestal merk je dit doordat je een huiltoon hoort, de zogenaamde Mexicaanse hond.

Dat laatste horen je buren ook als ze naar dezelfde zender luisteren. In het verleden was dat hinderlijk want je stoorde je buren.  Maar wie in de buurt van ons luistert er vandaag nog naar de Middengolf of de korte golven?  

 

 

Luisteren met de Regeneratieve Korte Golf Ontvanger 

 

AM- zenders beluisteren

Regeneratieve Korte Golf Ontvanger een OV1

AM zenders beluisteren met deze super regeneratieve korte golf ontvanger is eenvoudig. Je begint met het opsporen van het kritieke punt in de terugkoppeling. Hiertoe stel je de antennekoppeling in op het midden van zijn bereik en de volume knop open.

Draai nu de terugkoppelknop, de regeneratie knop open (capaciteit wordt minder) totdat je een zachte "plop" hoort of de Mexicaanse hond. Rondom dit zogenaamde kritieke punt is de super regeneratieve korte golf ontvanger het meest gevoelig. Bij AM stations stel je de terugkoppeling in net beneden dit kritieke punt.

Krijg je de ECC81 niet aan het oscilleren dan verminder je de antennekoppeling. Helpt dat niet controleer dan of je de terugkoppelspoel L2 niet verkeerd om hebt aangesloten.  Ook kan het zijn dat L2 te ver van L1 afzit of dat hij te weinig windingen heeft.

Overigens zul je merken dat het punt van oscilleren wijzigt met het bijstellen van de antenne koppeling en bij het bijstellen van de afstemfrequentie.  

Let op! Bij ontvangst van AM zenders moet de buis voor het sterkste signaal dicht bij oscilleren worden gebracht maar niet oscilleren.

 

 

Ontvangst van CW- SSB- en FM stations

Deze Super Regeneratieve Korte Golf Ontvanger is in staat naast AM ook CW en SSB stations te ontvangen. Hierbij moet de buis wel oscilleren.

 

 

Hoe werkt CW afstemming?

Voor CW stel je de meekoppelknop van deze super regeneratieve korte golf ontvanger in voorbij het kritieke punt. De ECC81 oscilleert nu. Treed blokkering op dan de oscillatie verder opvoeren totdat de blokkering stopt. Stel wat bij zodat je een aangename di daa (toon) geluiden hoort.

 

 

Afstemmen op SSB stations

Afstemmen op zendamateurs met een SSB signaal (Single SideBand) doe je ook door met de terugkoppelknop boven het kritieke punt te gaan zitten.

Bij een zeer sterk SSB-signaal voorkom je blokkering door de terugkoppeling ver voorbij het kritieke punt te draaien.

Afstemmen op SSB stations

SSB zenders hebben een extra handicap. Bij deze zenders wordt namelijk de draaggolf niet meegezonden en de zijband die ze wel gebruiken kan op- of onder de draaggolf frequentie zitten.

Stations beneden de 10 MHz gebruiken meestal de onderzijband terwijl boven de 10 MHz meestal de bovenzijband wordt gebruikt.

 

Hoe werkt SSB detectie?

Om het geluidsignaal te detecteren moet een super regeneratieve korte golf ontvanger de draaggolf toevoegen waarna normale AM detectie kan plaatsvinden. En dat doen we in onze super regeneratieve korte golf ontvanger met de genererende ECC81.  

Afstemmen op een SSB zender zul je dus op de 160- 80- en 40 meterband doen door aan de onderkant van de draaggolf te gaan zitten. In de 20- en 10 meterband zul je meestal boven de draaggolffrequentie moeten gaan zitten om een verstaanbaar geluid te reproduceren.

Zit je aan de verkeerde kant van de draaggolf dan hoor je alleen maar gerommel.

De bandspreiding, de knop van je ‘kleine’ afstemcondensator zal je bij het afstemmen op CW en SSB zenders goed van pas komen.

Over detectie van AM signalen bestaat veel onjuiste of misleidende informatie. Onderstaande afbeelding geeft daar een voorbeeld van.  In zo’n afbeelding lijkt het net of dat zijband signaal een vast stabiel signaal is dat zich 3400 Hz rechts of links van de draaggolf bevindt.

Overigens ook de weergave van het AM signaal bevat dezelfde fout. Natuurlijk als een continue toon van bijvoorbeeld 1000Hz wordt verzonden met je zender dan klopt zo’n plaatje. Maar we sturen spraak over en geen constante toon.    

 

misleidende weergave van radio signalen 

In werkelijkheid wordt een korte golf Amateur draaggolf signaal gemoduleerd met een audio signaal dat zich beweegt tussen 300HZ en 3000Hz en ook allemaal in wisselende signaalsterkte;  ons spraaksignaal waarbij piekfrequenties hoger dan 3000Hz worden weg gefilterd.

Zo’n zijband bestaat dus uit een signaal met een heleboel verschillende frequenties tussen de 300-3000Hz en met een sterk wisselende amplitude. Onderstaande afbeelding geeft dat nauwkeuriger weer.

Stel dat de draaggolf frequentie 1 MHz is dan wisselt de zijband tussen de 1,0003 en 1,003Mhz.

 

Radio signalen draaggolf plus zijbanden 8 

LF filter

Genereert de ECC81 nu op 1 MHz dan komt er uit de anode van de buis ook een mengproduct van 1,0003-1,003MHz min 1Mhz = een audio signaal van 300-3000Hz.

Natuurlijk ontstaat er ook een mengproduct van 1,0003-1,003MHz plus 1Mhz = 2,xxxx MHz.  Dat is geen probleem. Alle hoogfrequent signalen die de anode richting LF versterker verlaten worden door het LF filter tegengehouden en afgevoerd.

 

AM detectie

AM detectie vindt in de super regeneratieve korte golf ontvanger niet veel anders plaats dan SSB detectie. Het grote verschil is dat de ECC81 nu niet hoeft te genereren. De draaggolf zit bij AM nog in het signaal. Zoals we al eerder zagen werkt de buis als diode.

In die diode wordt de draaggolf met de zijband gemengd en gelijkgericht. Ook hierbij ontstaan er o.m. twee restproducten. En ook hierbij zorgt het LF filter er voor dat alleen het LF audio signaal door kan gaan naar de geluidsversterker.

 

 

FM detectie

Deze zeer eenvoudige en toch gevoelige super regeneratieve korte golf ontvanger kan zelfs FM signalen hoorbaar maken.

Hoe?  

Onze regeneratieve korte golf ontvanger maakt gebruik van Flankdetectie.

Onderstaande afbeelding geeft grafisch weer hoe dat werkt. Het FM signaal dat varieert in frequentie wordt aangesloten op de afstemkring. Afstemmen doen we normaal door de kring in het midden van zijn doorlaatkromme af te stemmen.

Bij onze regeneratieve korte golf ontvanger stemmen we af op een zijband die zich op korte afstand van de draaggolf bevindt.  Het resultaat is dat de frequentie zwaai van het LF geluid op de flank van de afstemkring terecht komt.

Het gevolg is dat de hogere frequenties een sterker signaal naar de ECC81 afgeven dan de lagere frequentie. Er ontstaan dus amplitude verschillen en die worden weer mooi door de buis gedetecteerd.  

Klik op de afbeelding voor een grotere weergave

FM detectie FM demodulatie in super regeneratieve korte golf ontvanger 

 

Dit werkt perfect maar…

Flankdetectie werkt prima voor een korte golf amateur. Er ontstaat wel wat vervorming van het signaal doordat de flank op de afstemkring krom is, niet recht is.

Voor ontvangst van spraaksignalen is dat geen enkel probleem. Muziekontvangst op deze wijze zal geen Hifidelity opleveren.

Ontvangst, de juiste afstemming bereiken bij NFM (Narrow FM) signalen kan net zoals bij SSB signalen een precies werkje zijn.

Tot zover, zie hier vanaf medio 2023 de bouw en praktijktest van de Regeneratieve Korte Golf Ontvanger
-
Koos Overbeeke

 

Terug van Regeneratieve Korte Golf Ontvanger, een 0V1 naar ontvangers

 

 

 

Je reactie en/of vraag
Je persoonlijke gegevens worden niet op de site vermeldt!

Alleen je Vraag en je Voornaam is zichtbaar op de site.


Magic Word?